← Terug naar de blog
AI-ROIDe waarde van AI

Sneller is niet hetzelfde als beter: hoe kom je van AI-gebruik naar AI-rendement?

AI-ROI uitgelegd: waarom de individuele tijdwinst met AI een plafond bereikt, en hoe het herontwerpen van processen en werkwijzen het gebruik van AI omzet in daadwerkelijk rendement.

16 nov. 2026·7 min leestijd

Acht op de tien leidinggevenden zeggen dat AI hun besluitvorming en uitvoering versnelt, maar slechts een kwart geeft aan AI te gebruiken om hun organisatie fundamenteel te veranderen, zo blijkt uit Deloitte’s ‘State of AI in the Enterprise 2026’, een enquête onder 3.500 leidinggevenden in 25 landen. Die kloof verklaart waarom zoveel bedrijven moeite hebben met het rendement op hun AI-investeringen. Individuele tijdwinst is reëel, maar kent een bovengrens: een snellere e-mail of samenvatting vertaalt zich zelden in omzet of marge. Het rendement komt pas wanneer een bedrijf een proces rond AI herontwerpt en de manier waarop het team werkt verandert, in plaats van elke medewerker op zijn eigen manier een chatbot te laten gebruiken.

Waarom leidt het gebruik van AI niet automatisch tot rendement op AI?

Omdat de bespaarde minuten versnipperd zijn. Wanneer iedereen AI gebruikt voor zijn eigen taken, wint iedereen een beetje tijd, maar verandert er verder niets aan het proces. Het rapport gaat nog steeds langs dezelfde drie personen. De offerte wacht nog steeds op dezelfde goedkeuring. De bespaarde tijd wordt stilletjes opgevuld met ander werk.

Uit grootschalig onderzoek blijkt hoe klein dat effect kan zijn. De economen Anders Humlum en Emilie Vestergaard hebben 25.000 werknemers op 7.000 werkplekken in Denemarken onderzocht, in beroepen waar op grote schaal gebruik werd gemaakt van AI-chatbots. Zij constateerden een gemiddelde tijdwinst van 3 procent en geen significant effect op het inkomen of het aantal gewerkte uren (BFI-werkdocument, mei 2025). Een herziene versie uit maart 2026 bevestigt dat beeld twee jaar na de lancering van ChatGPT.

Dat komt niet doordat AI niet werkt. Uit een onderzoek onder 5.179 klantenservicemedewerkers in een gecontroleerde omgeving bleek dat een AI-assistent het aantal opgeloste problemen per uur met gemiddeld 14 procent deed stijgen, en bij minder ervaren medewerkers zelfs met 34 procent (Brynjolfsson, Li en Raymond, NBER). Het verschil is dat de AI in dat onderzoek in het werk zelf was geïntegreerd, en niet als een apart hulpmiddel werd gebruikt.

Wat remt het rendement van AI binnen bedrijven af?

Er zijn vier factoren die ervoor zorgen dat het rendement laag blijft, zelfs als iedereen enthousiast is.

Gebruik zonder richting. In Nederland is het ad-hocgebruik van AI tussen 2025 en 2026 gestegen van 32 naar 38 procent van de organisaties, terwijl het gestructureerde gebruik, gebaseerd op beleid en doelstellingen, is gedaald van 27 naar 19 procent, zo blijkt uit het AI-trendonderzoek 2026 van Berenschot. Meer mensen maken gebruik van AI, maar minder bedrijven sturen het aan.

Een grens aan individuele efficiëntie. Sneller schrijven, samenvatten en zoeken is nuttig, maar bij elke taak kun je slechts een beperkt aantal minuten besparen. Vanaf een bepaald punt moet de volgende winst worden behaald door te veranderen welke taken er überhaupt zijn.

Tijdwinst zonder doel. Berenschot haalt een les aan van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG): maak concreet wat je met de bespaarde tijd gaat doen. Zonder die beslissing verdwijnt de tijd gewoon in de dag.

Processen die hetzelfde blijven. In de samenvatting van Deloitte zelf wordt het in één zin samengevat: snelheid wordt steeds gebruikelijker, maar ingrijpende transformatie niet. Snelheid is iets wat individuen tot stand brengen. Transformatie is iets waar organisaties voor moeten kiezen.

Waar levert AI echt rendement op?

Wanneer een bedrijf een proces herontwerpt met behulp van AI, maar mensen verantwoordelijk houdt voor het eindresultaat. Twee openbare voorbeelden laten zien hoe dat eruitziet, inclusief de beperkingen.

Het Zweedse betaalbedrijf Klarna zette in 2024 een AI-assistent in als eerste aanspreekpunt voor zijn klantenservice. Het bedrijf meldde dat de assistent in de eerste maand tweederde van de klantchats afhandelde, werk verrichtte dat gelijk stond aan dat van 700 fulltime medewerkers, de afhandelingstijd terugbracht van 11 minuten naar minder dan 2 minuten en het aantal herhaalde vragen met 25 procent verminderde. Dat is een resultaat dat geen enkele individuele chatbotgebruiker zou kunnen behalen, omdat het hele serviceproces was veranderd. Een jaar later begon Klarna weer mensen aan te nemen: de CEO vertelde aan Fortune dat de kosten een te dominante factor waren geweest en dat de kwaliteit daaronder had geleden. De les is niet dat de herinrichting mislukt is, maar dat een herontworpen proces mensen op de juiste plekken nodig heeft.

Dichter bij huis is ING bezig met het herontwerpen van haar hypotheekbeoordeling met AI-agents. Volgens de eigen beschrijving van ING (juni 2026) beoordeelt AI het dossier en stelt het de volgende stappen voor, waarna een medewerker de uiteindelijke beslissing neemt. ING heeft nog geen resultaten gepubliceerd, dus we kunnen niet zeggen wat het oplevert. Maar de ontwerpkeuze is het interessante deel: AI is geen hulpmiddel naast het werk, maar een stap in het proces met een duidelijke overdracht aan een mens.

Voor een bedrijf met 50 of 150 medewerkers geldt dezelfde logica, maar dan op kleinere schaal. Denk bijvoorbeeld aan het traject van klantaanvraag tot offerte, van inkomende factuur tot betaling, of van intake tot planning. Elk van deze trajecten bestaat uit stappen die door AI kunnen worden overgenomen, en stappen waarbij een mens zijn oordeel moet geven.

Hoe meet je de ROI van AI op een manier die echt iets zegt?

Beoordeel het proces, niet de persoon. Het gaat er niet om hoeveel minuten iemand bespaart op een e-mail, maar hoe lang het hele traject duurt en wat het kost, zowel voor als na.

Een nuttige maatstaf kijkt naar de doorlooptijd (van aanvraag tot resultaat), de capaciteit (hoeveel zaken hetzelfde team afhandelt), de kwaliteit (hoe vaak werk moet worden herzien) en de netto tijd, inclusief het controleren en corrigeren van AI-output. Dat laatste punt is belangrijk: een stap die twee keer zo snel is, maar daarna nog volledig moet worden gecontroleerd, levert niet veel winst op. Spreek van tevoren af wat je met de vrijgekomen tijd gaat doen: meer klanten, snellere levering of tijd voor werk dat altijd werd uitgesteld. Dan wordt het rendement zichtbaar in cijfers die het bedrijf al bijhoudt.

Van hulpmiddelen tot een nieuwe manier van werken

De stap van het gebruik van AI naar het rendement van AI is vooral een organisatorische stap. Naar onze mening berust deze op een aantal nuchtere uitgangspunten.

Kies een proces, niet een tool. Begin met een traject dat belangrijk is voor het bedrijf en dat wekelijks wordt uitgevoerd, en bepaal pas daarna welke AI daarvoor geschikt is.

Herontwerp het proces voordat je het automatiseert. Vraag je af hoe het proces eruit zou zien als een stap minuten in plaats van uren zou duren. Vaak kan een stap worden geschrapt, of kunnen twee functies op een andere manier worden ingevuld.

Laat de verantwoordelijkheid bij de mensen liggen. Bij elke AI-stap is er iemand nodig die de output controleert en verantwoordelijk is voor het resultaat, zoals het voorbeeld van ING laat zien.

Bepaal waar de bespaarde tijd naartoe gaat. Maak het concreet en meet het.

Dit is waar externe expertise handig is: iemand die vergelijkbare processen al eens opnieuw heeft ontworpen en de AI-stappen kan inbouwen in je software. Op Baionic beschrijven bedrijven het proces dat ze willen veranderen en ontvangen ze voorstellen van AI-experts. Je kunt meer lezen over hoe we mkb'ers helpen AI aan het werk te zetten, of bekijk de procesvragen die andere bedrijven hebben geplaatst.

Veelgestelde vragen

Wat is AI-ROI?

AI-ROI is het rendement dat een bedrijf behaalt op zijn investering in AI, afgemeten aan de kosten daarvan. Dat rendement kan bestaan uit lagere kosten, meer capaciteit, snellere levering of hogere kwaliteit. Het wordt zichtbaar wanneer je een heel proces voor en na de implementatie meet, en niet wanneer je de bespaarde minuten per persoon telt.

Waarom valt het rendement van AI vaak tegen?

Meestal komt dat doordat AI door individuen in hun vrije tijd wordt gebruikt, terwijl het proces hetzelfde blijft. Uit een Deens onderzoek onder 25.000 werknemers bleek dat er gemiddeld 3 procent tijd werd bespaard en dat er geen effect was op het inkomen of het aantal werkuren. De bespaarde tijd wordt verdeeld over andere werkzaamheden.

Hoe bereken je het rendement (ROI) van een AI-project?

Meet het proces voordat je begint: doorlooptijd, aantal zaken per persoon, foutenpercentage en kosten. Meet dezelfde gegevens na de verandering, inclusief de tijd die wordt besteed aan het controleren van de AI-output, en trek daar de ontwikkelings- en exploitatiekosten van af. Bepaal van tevoren wat je met de vrijgekomen capaciteit gaat doen, anders komt deze niet tot uiting in het resultaat.

Is het beter om iedereen een AI-tool te geven of om met één proces te beginnen?

Beide hebben hun waarde, maar ze leveren verschillende resultaten op. Een hulpmiddel voor iedereen zorgt voor vertrouwdheid en kleine persoonlijke voordelen. Een herontworpen proces levert een rendement op dat het bedrijf kan meten. Veel bedrijven combineren beide: basis toegang en richtlijnen voor iedereen, en één proces dat goed is herontworpen.

Je volgende stap

Kies één proces dat elke week plaatsvindt en belangrijk is voor je klanten, en meet hoe lang het op dit moment duurt, van begin tot eind. Voor meer achtergrondinformatie kun je kijken hoe bedrijven een AI-vraag op Baionic plaatsen. Als je weet welk proces je wilt veranderen, plaats je dit als vraag op Baionic: binnen één werkdag ontvang je voorstellen van één tot drie geschikte experts, waarbij hun aanpak, prijs en planning naast elkaar worden weergegeven, en je betaalt pas nadat je de oplevering hebt goedgekeurd.

Klaar om de volgende stap te zetten?

Plaats je opdracht gratis en ontvang binnen één werkdag voorstellen.

Opdracht plaatsen

Meer lezen