Snellere aanvallen, vertrouwde basisprincipes: AI-cyberbeveiliging voor het MKB begint met je eigen AI-beleid
AI-cybersecurity voor het mkb: hoe criminelen AI gebruiken, waarom de basis nog steeds werkt en hoe een AI-beleid het eigen AI-gebruik van je team veilig houdt.
Aanvallers gebruiken inmiddels AI in elke fase van een cyberaanval, en daar hebben ze niet eens de meest geavanceerde modellen voor nodig, schrijft het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) in het Cybersecurity Beeld Nederland 2026. Toch concluderen de politie en het Openbaar Ministerie (Openbaar Ministerie) dat AI cybercriminaliteit niet fundamenteel verandert; het maakt de aanvallen wel sneller, groter en effectiever. Voor een mkb'er betekent dit twee dingen. De basismaatregelen die je al kent, doen nog steeds het meeste werk. En het nieuwe risico zit dichter bij huis dan de meeste mensen denken: de AI-tools die je eigen medewerkers al gebruiken. AI-cybersecurity voor het mkb begint daarom met een AI-beleid waarin staat welke tools zijn toegestaan, welke data erin mag en hoe je controleert wat er weer uitkomt.
Hoe gebruiken criminelen AI tegen bedrijven?
Voornamelijk om dezelfde dingen sneller en op grotere schaal te doen. De politie en het Openbaar Ministerie noemen phishing, het ontwikkelen van malware en het opsporen van kwetsbaarheden als de belangrijkste toepassingen. Het NCSC voegt hieraan toe dat AI aanvallers helpt om overtuigender phishing-e-mails te schrijven, waardoor een van de oude waarschuwingssignalen verdwijnt: de onhandige zin of de vreemde spelfout.
De Nederlandse Autoriteit Persoonsgegevens (Autoriteit Persoonsgegevens, AP) ziet het effect terug in haar eigen cijfers. Het aantal gemelde account-overnames in Nederland steeg van 607 in 2024 naar 1.742 in 2025, bijna drie keer zoveel, zo blijkt uit het rapport over datalekken van de AP dat in juli 2026 werd gepubliceerd. De AP wijst ook op kant-en-klare phishingkits waarmee aanvallers zonder veel technische kennis aan de slag kunnen.
In een opiniestuk in AG Connect werd dit onlangs aangemerkt als een reden voor een nieuwe benadering van beveiliging. Wij zijn het eens met die benadering, maar zouden de nadruk anders leggen. Voor de meeste kleine en middelgrote ondernemingen gaat de verandering niet om een nieuw soort bedreiging. Het gaat erom dat de oude zwakke plekken sneller worden ontdekt en misbruikt.
Waarom lopen kleine en middelgrote ondernemingen meer risico dan grote bedrijven?
Omdat de kloof zit in de capaciteit, niet in het bewustzijn. De Nationale Coördinator voor Veiligheid en Terrorismebestrijding (NCTV) schrijft dat de MKB-sector extra kwetsbaar is en dat veel organisaties hun basismaatregelen nog niet op orde hebben. Het NCSC is nog duidelijker: kleine organisaties en het MKB kunnen hun veerkracht niet op eigen kracht vergroten.
In een bedrijf met 20 tot 250 medewerkers komen drie krachten samen.
Snelheid. Wanneer aanvallers het opsporen van zwakke plekken automatiseren, worden een server waarop geen patches zijn geïnstalleerd of een hergebruikt wachtwoord sneller ontdekt. De tijd tussen het bekend worden van een kwetsbaarheid en een poging om daar misbruik van te maken, wordt steeds korter.
Geloofwaardigheid. Een betalingsverzoek dat precies klinkt alsof het van je leverancier komt, of een spraakbericht dat klinkt alsof het van je directeur komt, kun je niet alleen op basis van een onderbuikgevoel herkennen. De controles moeten in het proces zijn ingebouwd, en niet afhankelijk zijn van iemands instinct.
Uw eigen gebruik van AI. Dit is de factor waar bedrijven de meest directe invloed op hebben, en die toch de minste aandacht krijgt. We komen hieronder hierop terug, omdat dit het gebied is waarop een MKB-bedrijf met zo min mogelijk geld het grootste verschil kan maken.
Wat is ‘shadow AI’ en waarom is dit van belang voor de beveiliging?
AI-tools Schaduw-AI( AI-tools ) is het gebruik vankunstmatige intelligentie op het werk zonder dat de werkgever hiervan op de hoogte is of hiervoor toestemming heeft gegeven. Dit komt veel voor. In de Work Trend Index 2024 van Microsoft en LinkedIn, een enquête onder 31.000 kenniswerkers in 31 landen, waaronder Nederland, gaf 78 procent van de AI-gebruikers aan dat ze hun eigen kunstmatige intelligentie mee naar het werk namen. Bij kleine en middelgrote bedrijven was dat zelfs 80 procent. Meer dan de helft (52 procent) aarzelde om toe te geven dat ze AI gebruikten voor hun belangrijkste taken.
In de praktijk betekent dit dat je medewerkers waarschijnlijk al met AI werken, vaak met de beste bedoelingen: ze willen sneller schrijven, een lang document samenvatten of een spreadsheet opschonen. Het risico zit in wat ze erin plakken. De AP ontving verschillende meldingen van datalekken waarbij medewerkers persoonsgegevens invoerden in een chatbot, vaak op eigen initiatief en tegen de afspraken van het bedrijf in. Een voorbeeld was een huisartsenpraktijk die medische gegevens van patiënten invoerde; een ander voorbeeld was een telecombedrijf dat een bestand met klantadressen invoerde. De AP merkt op dat de meeste bedrijven achter chatbots alles opslaan wat er wordt ingevoerd.
Daarom beschouwen we een AI-beleid als een veiligheidsmaatregel, en niet als een administratieve formaliteit. Een verbod op AI werkt zelden als de tools slechts een browsertabblad verderop te vinden zijn. De veilige weg de gemakkelijkste weg maken, werkt wel.
Hoe stel je een AI-beleid op dat de veiligheid van je bedrijf waarborgt?
Er is geen openbaar MKB-voorbeeld met meetbare resultaten waarnaar we kunnen verwijzen, dus volgt hier een stappenplan dat is gebaseerd op de richtlijnen van het NCSC voor veilig gebruik van AI en het advies van de AP. Elke stap bestaat uit een actie en de reden daarvoor.
Stap 1: Ga na wat er al in gebruik is
Vraag je teams welke AI-tools ze gebruiken, ook die buiten de officiële IT-omgeving. Stel dit als een open vraag, niet als een controle. De reden: je kunt geen verstandige regels opstellen voor tools waarvan je het bestaan niet kent, en mensen zullen het je alleen vertellen als ze geen berisping verwachten.
Stap 2: Kies de tools die je beschikbaar wilt stellen
Kies één of twee zakelijke versies van AI-tools en zorg ervoor dat promptteksten en invoergegevens niet worden opgeslagen of gebruikt voor training. Het NCSC maakt expliciet melding van dergelijke contractuele afspraken. De reden: wanneer er een goede, goedgekeurde tool beschikbaar is, verdwijnt de neiging om een privéaccount te gebruiken.
Stap 3: Spreek af welke gegevens erin mogen worden opgenomen
Leg in duidelijke taal vast welke informatie wel en welke niet als invoer mag worden gebruikt, zoals persoonsgegevens, klantdossiers of financiële gegevens. De AP adviseert precies dit. De reden: de meeste datalekken bij chatbots beginnen met één goedbedoelde kopieer-en-plakactie.
Stap 4: Bouw controles in het proces in
Spreek verificatieregels af voor betalingen en wijzigingen in bankgegevens, bijvoorbeeld door altijd terug te bellen naar een bekend nummer. Het NCSC en de politie gaven hetzelfde advies met betrekking tot stemklonen en valse facturen. De reden: wanneer een bericht volkomen echt kan klinken, moet de controle een vaste regel zijn, en niet op een gevoel gebaseerd.
Stap 5: Geef mensen training en evalueer dit eenmaal per jaar
Leg het beleid uit in een korte sessie met echte voorbeelden uit je eigen werk, en voeg een AI-check toe aan je jaarlijkse risicoanalyse, zoals het NCSC adviseert. De reden hiervoor: hiermee voldoe je meteen aan een wettelijke verplichting. Op grond van artikel 4 van de Europese AI-verordening (EU AI Act) moeten bedrijven die AI gebruiken maatregelen nemen voor de AI-geletterdheid (AI-geletterdheid) van hun personeel. Volgens de Q&A van de Europese Commissie geldt dit al sinds 2 februari 2025, en de wijzigingen van de Digital Omnibus die medio juli 2026 in kracht traden, zorgen ervoor dat dit een verplichting blijft voor aanbieders en gebruikers. Een certificaat is niet verplicht; een interne registratie van de training is voldoende. Dit is geen juridisch advies.
Kan AI ook helpen bij de bescherming van een MKB-bedrijf?
Ja, en het NCSC pleit ook voor investeringen in AI ten behoeve van defensieve capaciteiten. Voor een kleiner bedrijf is de meest realistische aanpak meestal het gebruik van de tools waarvoor je toch al betaalt: e-mailfiltering, eindpuntbeveiliging en de beveiligingsfuncties van je cloudpakket maken steeds vaker gebruik van AI om ongebruikelijke patronen te herkennen. Het gaat er niet zozeer om een ‘AI-beveiligingsproduct’ aan te schaffen, maar veeleer om ervoor te zorgen dat die functies zijn ingeschakeld en dat iemand de waarschuwingen bekijkt.
Het NCSC wijst er ook op dat de basisprincipes het grootste deel van het werk doen: goed patchbeheer, een klein aanvalsoppervlak, en logboekregistratie en monitoring. AI vervangt die basisprincipes niet. Het maakt ze juist nog urgenter, omdat aanvallers de kwetsbaarheden sneller opsporen.
Van losse gereedschappen tot een manier van werken
De rode draad is dat veiligheid voortkomt uit de manier waarop het werk is georganiseerd, en niet uit één specifiek product. Een bedrijf waar iedereen zijn eigen chatbot gebruikt volgens zijn eigen gewoontes, kent veel kleine, onzichtbare risico’s. Een bedrijf waar AI een vaste plaats heeft in het proces, met een goedgekeurde tool, duidelijke regels inzake gegevens en een controle voordat er geld wordt overgemaakt, kent minder risico’s en weet precies waar die zich bevinden. Dat is ook het bedrijf dat de meeste waarde uit AI haalt.
Niet elk MKB-bedrijf heeft iemand in huis die dit kan opzetten. Daar komt externe expertise goed van pas: iemand die het huidige gebruik in kaart kan brengen, de tools kan configureren en het team in een paar sessies kan opleiden. Lees meer over hoe wij MKB-bedrijven helpen AI in te zetten, of bekijk de AI-diensten van experts, waaronder beleid en training.
Veelgestelde vragen
Heeft mijn MKB-bedrijf een AI-beleid nodig?
Als je medewerkers AI-tools op het werk gebruiken, is een kort AI-beleid de eenvoudigste manier om dat veilig te houden. Daarin leg je vast welke tools ze mogen gebruiken, welke data erin verwerkt mag worden en hoe ze de output controleren. Zo laat je ook zien dat je AI-geletterdheid serieus neemt, iets wat de EU AI Act verlangt van bedrijven die AI inzetten.
Wat is schaduw-AI?
Shadow AI is het gebruik van kunstmatige intelligentie ( AI-tools ) op het werk zonder dat de werkgever hiervan op de hoogte is of hier toestemming voor heeft gegeven, bijvoorbeeld een persoonlijk ChatGPT-account dat wordt gebruikt voor e-mails met klanten. Dit gebeurt meestal met goede bedoelingen. Het risico is dat vertrouwelijke of persoonlijke gegevens terechtkomen bij een kunstmatige intelligentie ( aanbieder ) die deze gegevens opslaat.
Maakt AI cyberaanvallen op kleine bedrijven waarschijnlijker?
Volgens de Nederlandse politie en het Openbaar Ministerie verandert AI de cybercriminaliteit niet fundamenteel, maar vergroot het wel de snelheid, omvang en effectiviteit ervan. Het NCSC stelt dat aanvallers AI in alle fasen van een aanval gebruiken, onder meer voor overtuigender phishing. Zwakke plekken worden daardoor sneller ontdekt, waardoor basismaatregelen des te belangrijker worden.
Wat moet er in een AI-beleid voor werknemers staan?
Op zijn minst: welke AI-tools zijn goedgekeurd, welke gegevens wel en niet mogen worden ingevoerd, hoe de uitvoer wordt gecontroleerd voordat deze wordt gebruikt, en bij wie men terecht kan met vragen. Voeg verificatieregels toe voor betalingen en een jaarlijkse evaluatie. Houd het kort genoeg zodat mensen het ook daadwerkelijk lezen.
Je volgende stap
Begin deze week met één vraag aan je team: welke AI-tools gebruiken jullie, en waarvoor? De antwoorden geven je inzicht in waar je beleid moet beginnen. Voor meer achtergrondinformatie kun je lezen hoe het plaatsen van een vraag voor bedrijven werkt. Als je hulp nodig hebt bij het opzetten van goedgekeurde tools, regels en een korte training, plaats dan je vraag op Baionic: binnen één werkdag ontvang je voorstellen van één tot drie geschikte experts, waarbij hun aanpak, prijs en planning naast elkaar worden weergegeven.
Klaar om de volgende stap te zetten?
Plaats je opdracht gratis en ontvang binnen één werkdag voorstellen.